على ابو الحسنى ( منذر )
59
فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى " صاحب عروة " ( فارسى )
در گفتگويى كه اين بنده راقم سطور در مهرماه 1379 شمسى با حضرت آيت اللّه حاج آقا موسى شبيرى زنجانى ( مرجع بزرگ معاصر ) پيرامون خصال و خصوصيات مرحوم صاحب عروه داشتم ، ايشان فرمودند : مرحوم آقا سيد محمد كاظم يزدى چند خصوصيت مثبت داشته است ، از جمله آنكه : از نوابغ فقه بوده و علميّتش قابل انكار نبوده است . آنان كه نسبت به وى غرضى نداشتهاند عموما علميت وى را در سطح بالا تصديق مىكردهاند . حتى خود آخوند خراسانى به برجستگى ايشان اذعان داشته است . از آقاى حاج آقا حسن قمى [ از مراجع تقليد اخير ] شنيدم كه از پدرش [ حاج آقا حسين قمى ، مرجع تقليد عام شيعيان در اوايل سلطنت محمد رضا ] نقل مىكرد كه گويا برادرهاى او ( حاج آقا حسين ) در قم به وى گفته بودند شما تحقيق كنيد اعلم كيست و به ما بگوييد . حاج آقا حسين خيلى آدم صريحى بود . مىگويد : نزد آخوند خراسانى رفتم و از وى پرسيدم : شما اعلميد يا آقا سيد محمد كاظم ؟ مرحوم آخوند از سيد محمد كاظم تعبير به « آقا » مىكرد . آخوند پاسخ داده بود : « در اصول و قواعد فقهى ، من ؛ اما در مطالب تتبعى ، چه عرض كنم ؟ » . حاج آقا حسين مىپرسد : نسبت به سامرّايىها چطور ، شما اعلميد يا آنها ؟ ( مقصود وى از سامرايىها ، آقايان ميرزا محمد تقى شيرازى و آسيد اسماعيل صدر و حاج آقا رضا همدانى و . . . بوده است . مرحوم سيد محمد فشاركى ظاهرا در آن زمان فوت كرده بود ) . آخوند مىگويد : « نسبت ما با " آقا " ( سيد صاحب عروه ) كه اينطور باشد ، با آنها ديگر روشن است » ! خلاصه ، در عين اعتقاد به اعلميت خويش ، آسيد محمد كاظم را در سطح بالايى مىدانسته و بر ديگران ترجيح مىداده است . سيد حافظهء قويى هم داشته است . از آقاى آسيد صادق شيرازى [ از مراجع تقليد معاصر ] شنيدم از پدرش مرحوم آميرزا مهدى شيرازى نقل كرد كه ايشان مىگفت : در يك جلسهاى مرحوم آخوند و مرحوم آسيد محمد كاظم حضور داشتهاند . كسى مسألهاى مىپرسد و آخوند خراسانى ، كه به لحاظ مرجعيت ( پيش از صدمهاى كه در مشروطه خورد ) متعيّنتر از سيد بوده است ، سبقت در جواب كرده و مىگويد : طبق قواعد ، حكم مسئله اين است . سؤالكننده سپس رو به جانب آسيد محمد كاظم كرده و مىپرسد : شما نظرتان چيست ؟ سيد مىگويد : همينطور كه آقا فرمودند طبق قواعد ، مسئله اينجور
--> - داشت و علماى بزرگ فيض مدرس مقدس او را غنيمت عظيم دانسته و در تدريس فقه ، حوزهاى مشحون به محققين برايش برپا شده » است .